ทำไมสมองมนุษย์ถึงเสพติดความหวังทุกวันที่ 1 และ 16 ของเดือน?

วงจรโดปามีนกับการลุ้นผลแบบเดาไม่ได้ 

สมองมนุษย์ขับเคลื่อนด้วยสารแห่งความสุขที่ชื่อว่า โดปามีน (Dopamine) ซึ่งความลับของมันคือ มันจะหลั่งออกมามากที่สุดไม่ใช่ตอนที่เรา “ได้รับรางวัล” แต่เป็นตอนที่เรา “กำลังลุ้นและคาดหวังว่าจะได้รางวัล”

• ยิ่งเดาไม่ได้ ยิ่งฟิน: นักประสาทวิทยาพบว่า รางวัลที่เดาผลลัพธ์ไม่ได้ ( unpredictable reward) แบบหวย จะกระตุ้นให้โดปามีนหลั่งมากกว่ารางวัลที่ได้แน่นอนเป็นประจำ สมองจึงเสพติดสภาวะ “ตื่นเต้นและมีความหวัง” ในช่วงก่อนหวยออกเป็นพิเศษ

พลังของ “ราคาความฝันที่จับต้องได้”

ทางจิตวิทยามีแนวคิดเรื่องการประเมินความเสี่ยง มนุษย์เราชอบความคุ้มค่า เงินหลักสิบหรือหลักร้อยบาทอาจซื้อของชิ้นใหญ่ในชีวิตจริงไม่ได้ แต่เมื่อนำไปแลกกับลอตเตอรี่ มันกลายสภาพเป็น “ตั๋วซื้อความฝัน”

• เงินจำนวนเล็กน้อยนั้นซื้อโอกาสในการจินตนาการว่า “ถ้าถูกรางวัลที่ 1 เราจะเอาเงินไปทำอะไร” สมองจะจำลองความสุขล่วงหน้าไปแล้ว (Escapism) ทำให้ในราคาไม่กี่ร้อยบาท สมองมองว่ามันเป็นดีลที่คุ้มค่ามากที่จะได้หลุดพ้นจากความเครียดในชีวิตประจำวันชั่วคราว

ความหวังคือกลไกการเอาตัวรอด

มนุษย์เรามีแนวโน้มตามธรรมชาติที่เรียกว่า Optimism Bias หรืออคติเข้าข้างตัวเองว่า “เรื่องดีๆ มีโอกาสเกิดกับเรามากกว่าเรื่องร้ายๆ” และ “งวดนี้แหละ น่าจะเป็นทีของเรา”

แม้ในความเป็นจริง โอกาสถูกรางวัลที่ 1 จะมีเพียง 1 ในล้าน (0.0001%) แต่สมองส่วนอารมณ์จะปิดตาข้างหนึ่งจากสถิตินั้น แล้วเลือกมองเห็นแต่ข่าวคนดวงดีที่ถูกรางวัลตามหน้าสื่อ ทำให้เราเกิดความหวังในทุกๆ ครึ่งเดือน